طبيعت (مزاج): گرم و خشك
خواص در منابع طب سنتی ایران :خوردن آن با مراعات زمان و مزاج و حد اعتدال حافظ صحت مزاج است.
موجب پاکسازی معده و مفاصل از رطوبات می باشد.
رقيق كننده خون
مدر (جاری کننده) ادرار و خون قاعدگی و عرق
دافع مضرت آبهای مختلف و تعفن خصوصاً با سركه آن
جهت تصفيه حلق و صوت و تنگی نفس
جهت فراموشی و فالج و رعشه و اكثر امراض عصبانی
جهت دردهای مفاصل و سیاتیک و نقرس
در افراد دارای مزاج مرطوب محرك قوای جنسی و مولد منی
در افراد دارای مزاج گرم کاهنده میل جنسی و معطش
جهت تبهای كهنه و درد معده و رفع تشنگ ناشی از بلغم
لطیف کننده غذاهای غليظ و تحليل اورام و سنگ کلیه
نیکوکننده رنگ چهره و مداومت خوردن آن باعث ریزش موی سفيد و روئيدن موی سياه.
جوییدن برگ آن کاهنده بوی آن است
"اخوینی" در موارد متعددی از سیر نام برده است و در کاهش اشتها، اسهال بلغمی، کم شدن خون قاعدگی، بهق و برص آن را تجویز کرده است.
مضرت ها:زیاده روی در مصرف آن:
موجب سردرد (مصدع) و سوزاننده خون و مضر چشم و ریه و بواسير است.
برای زنان حامله و مبتلایان به زحير (اسهال) مضر است
موجب تولید صفرای بسيار تند شده و کاهنده قوای جنسی و مهيج بیماری های دارای دوره (امراض نائبه) است.
اخوینی در موارد: آب مروارید چشم، بواسیر، زیادی خون قاعدگی و زردی چشم که علت آن مربوط به یرقان نباشد مصرف آن را منع نموده است
مصلح:
پختن آن در آب با كمی نمك و اضافه نمودن روغن بادام و يا كره و استعمال آن با گشنيز و سكنجبين و پس از خوردن آن، آشامیدن آب انار ترش و شيرين
رازی در کتاب الحاوی می نویسد: سیر خاصیت گرم کنندگی دارد، نفخ شکم را برطرف می سازد و معده را خشک کرده و به همین سبب عطش زا است (6).
جالینوس معتقد است سیر برای اهالی مناطق سردسیر و زمستان سودمند است زیرا اخلاط سرد را گرم کرده و اخلاط غلیظ و چسبنده را که حضور آنها در بدن هنگام فصل زمستان افزایش می یابد قطعه قطعه می نماید.
روفس می گوید: سیر خاصیت گرم کننده دارد و اخلاط غلیظ و چسبناک را قطعه قطعه کرده. برای چشم مضر است زیرا به علت دربرداشتن خاصیت گرم کننده از دیوارهای نازک آن عبور می کند و وارد مایعات موجود در آن می شود و بدین ترتیب باعث تاری دید می شود. گرچه برخی از حکما ازجمله حنین، سیر را برای چشم مرطوب سودمند می دانند.
رازی در کتاب منافع اغذیه در مورد سیر می نویسد: بدن را به مقدار زیاد گرم می کند، در بدن زیاد نمی ماند و حرارت آن شبیه به گرمی تب نیست بلکه یک حرارت مطبوع شبیه به حرارت غریزی است و این بزرگ ترین مزیت اوست. بادها را در بدن پراکنده می سازد و از هر غذایی بیشتر این خاصیت را داراست به طوریکه مانع قولنج می شود و اگر به خوردن آن ادامه دهند عطش را برطرف میکند. دردهای پشت و همچنین دردهای کهنه و مزمن را برطرف می کند و مانند پیاز سبب صعود بخار به سر نمی گردد. خون را رقیق و خوراک های غلیظ مانند کشکیه را لطیف می نماید.
همچنین برای مزاج های بلغمی و سرد، نیازی به خوردن مصلح پیدا نمی شود اما اشخاصی که مزاجشان گرم است باید از خوردن آن اجتناب کنند مخصوصا در فصول گرم سال و چنانچه میل به خوردن آن داشتند و برای نفخ شدیدی که احیانا عارض مزاج ایشان شده است ناچار به خوردن آن بودند، باید آن را با سرکه میل نمایند و یا با قریص و ماست و امثال اینها مصرف کنند و روی آن قدری سکنجبین بنوشند یا انار ترش بمکند و از آب بسیار خنک بنوشند.
کسانی که برای معالجه نفخ ناچارند سیر مصرف کنند، نباید در مدت یک شبانه روز از آنچه برای اصلاح آن شرح دادیم میل نمایند تا فرصتی باشد که سیر اثر خود را بخشیده و بادها را دفع کند. بعد از آن چنانچه حرارت سیر آزاردهنده بود از مصلحات به تدریج و کم کم استفاده نمایند.
اثرات بررسی شده سیر در منابع جدید:مطالعات انجام شده بر روی سیر نشان دهنده:
اثرات ضدمیکروبی (آنتی میکروبیال)، ضدقارچ، کاهش چربی خون، اثرات آنتی اکسیداتیو و فیبرینولیتیک است.
دارای قدرت مهار تجمع پلاکتی بوده و موجب افزایش زمان انعقاد خون می شود.
اثر کاهندگی سیر بر روی چربی خون به واسطه مهار سنتز استرول و بیوسنتز کلسترول در سلول های هپاتوسیت انجام می شود.
همچنین با افزایش سطح داخل سلولی گلوتاتیون موجب اثرات آنتیاکسیدانی می شود.
موارد مصرف مورد پذیرش کمیسیون E:آترواسکلروزیس
فشارخون بالا
افزایش سطح کلسترول خون
همچنین جهت جلوگیری از تغییرات ایجاد شده در عروق به واسطه افزایش سن مصرف می شود.
همچنین در طب افواهی (folk medicine) از سیر به صورت خوراکی در مواردی مانند بیماریهای التهابی تنفسی، برونشیت، اختلالات هضمی، اسپاسمهای دستگاه گوارش، برخی اختلالات قاعدگی، قند خون بالا استفاده می شود.
لازم به ذکر است افراد مبتلا به بیماری مانند فشارخون، چربی خون، دیابت، اختلالات عروقی و گوارشی در مورد مصرف سیر با پزشک خود مشورت کرده و از مصرف خودسرانه و بی رویه این گیاه پرهیز نمایند.
دکتر نرجس گرجی
پزشک و دستیار دکترای تخصصی طب سنتی ایران ، دانشگاه علوم پزشکی تهران
نظر من(آرش): طبق پزشکی نوین(غربی) سیر برای سلامتی مفیده و مصرف اون برای هر کسی در هر شرایطی خوبه و به این ترتیب هرچی بیشتر خورده بشه بهتره. ولی طب سنتی سیر را در شرایط خاص و برای بعضی افراد(مثلا بلغمی مزاج ها) مفید می دونه نه برای همه.