آيا پروبيوتيکها جايگزين آنتيبيوتيکها خواهند شد؟با افزايش نگرانيها نسبت به شيوع رو به رشد مقاومتهاي آنتيبيوتيکي، گروهي از محققان به دنبال روشهاي جايگزين براي درمان بيماريهاي عفوني هستند. اخيرا، پروبيوتيکها به دليل ارزاني و نيز تبليغات گستردهاي که در مورد اثربخشي آنها شده، مورد توجه عموم قرار گرفتهاند. البته شواهد محدود و گاه ضد و نقيض موجود در مورد جايگاه پروبيوتيکها در درمان اسهال مرتبط با مصرف آنتيبيوتيک، ولوواژينيت کانديدايي و سرماخوردگي، هنوز توصيه و تجويز فراوردههاي حاوي پروبيوتيک را زير سوال ميبرد.
اولين مشکل در مورد پروبيوتيکها آن است که
يافتههاي علمي به نفع مفيد بودن تجويز آنها در تمام گروه بيماران ناکافي هستند. بسياري از مطالعات، نتايج اميدوارکنندهاي براي برخي از انواع باکتريها نشان دادهاند، اما هنوز انجام مطالعات گستردهتر و دقيقتر لازم است. برخي افراد با هدف ارتقاي سلامت عمومي خود از محصولات حاوي پروبيوتيک استفاده ميکنند. بسياري از اين مصرفکنندگان، از فرمولاسيونهاي مختلف پروبيوتيکهاي موجود آگاه نيستند. نکته مهم آنکه با وجود محدود بودن اطلاعات در مورد اثربخشي پروبيوتيکها، جوابگويي به بيماراني که در اين زمينه مشاوره ميطلبند، دشوار است.
پروبيوتيکها و باورهاي ضد و نقيض پروبيوتيکها معمولا بهعنوان «باکتريهاي خوب» شناخته ميشوند. باکتريهاي خوبي که ميتوانند جايگزين باکتريهاي طبيعي همزيست در روده باشند. سازمان جهاني بهداشت، پروبيوتيکها را بهعنوان «ميکروارگانيسمهاي زندهاي که در صورت مصرف محدود در رژيم غذايي، براي سلامت ميزبان مفيدند»، تعريف کرده است. در آمريکا، پروبيوتيکها معمولا در موادغذايي، بهويژه در لبنيات مصرفي روزانه و نيز مکملهاي غذايي گنجانده شدهاند. ميکروارگانيسمهايي که بهعنوان فراورده پروبيوتيک در بازار موجودند، شامل انواع مختلف لاکتوباسيلها و بيفيدوباکتريوم (باکتريهاي گرم مثبت و توليدکننده اسيد لاکتيک که اغلب در لوله گوارش يافت ميشوند) هستند. هرچند که برخي از مکملهاي غذايي ممکن است حاوي سوشهاي انتروکوک، باسيلها، استرپتوکوک و اشريشيا نيز باشند، اما اينها معمولا کمتر در دستگاه گوارش يافت ميشوند. امروزه هر محصولي که حاوي پروبيوتيک باشد، يک مکمل غذايي درنظر گرفته ميشود و تحت پوشش قوانين دولتي مربوط به مکملهاي غذايي قرار ميگيرد. به اين معنا که
توليدکننده فقط ميتواند در مورد قابليت اين فراوردهها در افزايش سلامت عمومي اظهارنظر کند و نميتواند ادعايي مبني بر وجود موادموثره درماني يا پيشگيريکننده از يک بيماري داشته باشد. توليدکنندگان اين محصولات موظف هستند استانداردهاي توليد محصول را رعايت کنند، اما وظيفهاي در قبال ارائه اطلاعات پيرامون ايمني و اثربخشي موادموثره موجود در مکمل غذايي ندارد. مجاز بودن ارائه صرفا اطلاعات عمومي، مورد ديگري است که داروسازان و پزشکان در پاسخگويي به بيماران علاقهمند به مصرف پروبيوتيکها بايد به آن توجه داشته باشند. تبليغاتي پيرامون مصرف پروبيوتيکها در درمان بيماريهاي مختلفي نظير اسهال حاد، آلرژيها، عفونتهاي تنفسي، سندرم روده تحريکپذير و بيماري التهابي روده صورت گرفته است. به علاوه، بهتازگي مطالعاتي در زمينه تجويز پروبيوتيکها در مبتلايان به بدخيمي مثانه، ديابت و عارضه رد پيوند توسط ميزبان در دريافتکنندگان پيوند ارائه شده است. برخلاف وضعيتي که در مورد بسياري از ويتامينها و موادمعدني وجود دارد، هيچ دستورالعمل جامعي در مورد دوز روزانه مجاز يا اثربخش براي مصرف پروبيوتيکها مطرح نيست و دوز پروبيوتيک که روي مکملهاي غذايي قيد شده، معمولا براساس يک مطالعه که اثرات آن نوع خاص باکتري را روي سلامت بررسي کرده، تعيين شده است. اين دوز در مورد سوشهاي مختلف باکتريها و نيز بيماريهاي مختلف ميتواند متفاوت باشد. پروبيوتيکها نسبت به شرايط محيطي مانند گرما، رطوبت، اکسيژن و نور حساساند. بنابراين مصرفکنندگان بايد در زمان ذخيرهسازي محصولات پروبيوتيک، به اين نکته توجه داشته باشند و از دستورات روي برچسب آن پيروي کنند.
ايمني پروبيوتيکهاميکروارگانيسمهايي که بهطور کلي ايمن (بيخطر) ناميده ميشوند، شامل انواع مختلف لاکتوباسيلها، بيفيدوباکتريومها و نيز سوشهاي خاصي از مخمر هستند. ساير باکتريها نظير انتروکوک و سوشهايي از استروپتوکوک، بهطور کلي ايمن فرض نميشوند، اما به کرات بهعنوان پروبيوتيک مصرف ميشوند، مثلا هرچند که از نظر تئوري، خطرات و عوارض ناخواسته متعددي در اين زمينه مطرح شده، اما به ندرت يک باکتري توليدکننده اسيد لاکتيک براي بيماري خطرناک درنظر گرفته ميشود. خطر کلونيزاسيون يا انتقال مقاومت آنتيبيوتيکي در بيماران با نقص سيستم ايمني، خردسالان و سالمندان بيشتر است. بنابراين، بايد در تجويز پروبيوتيکها در اين گروههاي در معرض خطر احتياط شود. مطالعات انجام شده در مورد پروبيوتيکها اکثرا از نظر زماني کوتاهمدت بودهاند، در نتيجه
اطلاعاتي در مورد ايمني مصرف طولانيمدت آنها و احتمال ايجاد عوارض جانبي شديد، در دست نيست. براي قضاوت صحيح، بيشک بايد مطالعات بيشتري روي ايمني پروبيوتيکها انجام شود. اثربخشي پروبيوتيکهاهمانطور که ميدانيم، وجود باکتريها در روده براي حفظ سلامت ضروري است، اما ممکن است ترکيب فلور روده در شرايطي که فرد دچار بيماري ميشود، تغيير کند. بسياري از مصرفکنندگان معتقدند که در اين شرايط، مصرف پروبيوتيک با حفظ تعادل فلور طبيعي روده، از رشد باکتريهاي مضر جلوگيري ميکند. البته شايد اين استدلال براي تشريح کامل نحوه اثر باکتريها روي سلامت، ابتدايي به نظر برسد.
واقعيت آن است که هنوز عملکرد پروبيوتيکها به درستي مشخص نيست و نميدانيم که آيا اثرات درماني روي بيماريهاي خاصي دارند يا خير. البته مکانيسمهاي متعددي براي نحوه اثر پروبيوتيکها مطرح شدهاند. طبق يک تئوري، پروبيوتيکها ترکيب فلور طبيعي روده را تغيير ميدهند. چنين نظريهاي توجيه ميکند که چرا در فردي با ولوواژينيت کانديدايي، استفاده از ترکيبات حاوي لاکتوباسيل سودمند است، زيرا لاکتوباسيلها بهطور معمول در واژن يافت ميشوند. بنابراين از لحاظ
تئوري، مصرف اين محصولات باعث ايجاد فلور طبيعي در منطقه شده و رشد گونههاي بيماريزا را کاهش ميدهد. مکانيسم پيشنهادي ديگر آن است که پروبيوتيکها روي موکوس روده اثر دارند. نشان داده شده که برخي از ميکروارگانيسمهاي پروبيوتيک با تحريک فعاليت لاکتاز روده اسهال حاد را درمان ميکنند. به ويژه گزارشهايي مبني بر توانايي لاکتوباسيلوس کازئيه، در توليد مادهاي ضدباکتري که باکتريهاي روده را مهار ميکند، وجود دارد. چنين توضيحي ميتواند چگونگي عملکرد پروبيوتيک در درمان اسهال ناشي از آنتيبيوتيک را توضيح دهد. همچنين پروبيوتيکها ممکن است با تغيير پاسخ ايمني در روده اثر کنند. بهويژه گونههاي بيفيدوباکتريوم و لاکتوباسيلوس اسيدوفيلوس اثرات ايمني دارند، اما اين اثرات هميشه و در همه مطالعات مشاهده نشده است. در کل مکانيسمهاي اثر براي هر سوش باکتريايي متفاوت است. به علاوه، دوز، دفعات و نحوه تجويز پروبيوتيک ممکن است اثر آن را تغيير دهد.
منبع: روزنامه سپید به نقل از US.Pharmacist , 2015
ورود
ثبت نام
راهنما
اعضا
